Goed fout is niet fout; it just smells funny

Gelukkig zit de Week van de Foute Film er weer (bijna) op. Waarom, vraag ik me af, zou je als publieke omroep, en zeker als VPRO, je kostbare zendtijd opofferen aan films die je doorlopend kunt bekijken op de commerciëlen? Misschien om kijkers uit je eigen publiek te bedienen die deze films wel vermakelijk vinden, maar alleen als ze ernaar kunnen kijken met een bepaald superioriteitsgevoel, omdat ze van hogerhand als “fout” zijn bestempeld? Predicaten als fout en camp legitimeren zo de waardering van “slechte smaak” vanuit een soort arrogantie; vanuit een houding van: “ik kan dit ook waarderen, maar om andere redenen dan het plebs dat dit écht mooi vindt.” Oprecht van nep-kunst (kitsch) houden is dom, maar op een nep-manier van fout houden is camp, en dus cool. Smaak als middel om je te onderscheiden dus. Dit onderscheid tussen “hoge” en “lage” cultuur is een afspiegeling van een tweedeling in onze samenleving: die tussen een hoger opgeleide elite, en een lager opgeleide massa (het Volk).

Maar waarom zou de smaak van het Volk toch “fout” zijn? Hoe is het gekomen dat een morele kwalificatie toegepast wordt op kwesties van smaak en esthetica? Tot de jaren ’70 werd het predicaat “fout” in morele zin voornamelijk gebruikt voor verraders, collaborateurs, en deserteurs. In deze context betekent fout dus afvallig, ontrouw, deloyaal, overspelig, zondigend. Maar in de jaren ’90 is “fout” als esthetisch predicaat (foute humor, foute snor, foute tattoo, fout kapsel, foute auto, etc.) in zwang geraakt als aanduiding voor een bepaalde smaak, en geassocieerd met een bepaalde bevolkingsgroep. (De relatie tussen fout als “camp” en “fout in de oorlog” werd een jaar of 10 geleden treffend neergezet in Jiskefet: “Mein Camp“).

Ik heb eerder al (Links, 2, 3, 4) de stelling verdedigd dat “rechts” gegijzeld wordt door links; Dat er in onze cultuur een bepaalde politiek correcte vanzelfsprekendheid overheerst t.a.v. opvattingen die je er wel en niet op na mag houden, en die compleet voorbij gaat aan het gedachtegoed van een groeiend deel van de bevolking. Volgens Maarten van Rossem (in zijn nieuwe boek Waarom is de burger boos?), bestaat Het Volk niet als homogene groep met gedeelde opvattingen. Kan wel zijn, maar één opvatting die ze wel delen is dat er sprake is van een “linkse” elite (een kliek) die de mentaliteit van politiek en media beheerst. Daarom zijn ze boos.

Waar Nederland vroeger 4 verticale zuilen kende, kan men er vandaag dus 2 horizontale ontwaren: die van de hoger opgeleiden, en die van de lager opgeleiden. De wijze waarop de elitede massa” definieert is niet nieuw, maar de wijze waarop de massa haar respect voor de elite heeft verloren wel. En terwijl de PVV hoog in de peilingen staat en de Telegraaf haar intrede doet in het bestel van de publieke omroep als Wakker Nederland, vreest de intellectuele elite de snelheid waarmee het populisme terrein wint. Duidt de angst voor het populisme dan niet in de eerste plaats op een crisis van de elite-identiteit? En verklaart deze angst misschien niet ook waarom “fout” synoniem is geworden met dingen die geassocieerd worden met “plebs“? Want (zoals de hoger opgeleiden weten): Angst leidt tot vijand-denken, waarin de groepsidentiteit vorm krijgt. En fout is degene die overspelig, afvallig, en ontrouw aan de groep is. En hoewel deze reactie niet zozeer te wijten is aan een samenzwering (zoals de PVV, TON en Wakker Nederland graag doen geloven), als wel het gevolg is van een blinde vlek, komt het stereo-typeren en vijand-denken blijkbaar niet van één kant.

Onze zuiderbuur David van Reybroeck schreef een pleidooi voor het populisme. Hij vat zichzelf bondig samen:

“In Vlaanderen en Nederland groeit de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden. Terwijl de eerste groep kosmopolitisch de globalisering bezingt, schaart de tweede zich achter nieuwe vormen van nationalisme. Laaggeschoolden dringen nauwelijks nog door tot het parlement. Vandaag zijn het veelal populistische partijen die de stem van de laaggeschoolden in de samenleving vertegenwoordigen. Net daarom vormt populisme niet noodzakelijk een gevaar voor de democratie. Populisme verwoordt een blijvend verlangen naar politieke betrokkenheid van het laagopgeleide volk. Er is niet minder, maar beter populisme nodig.”

Van Reybroeck mist een links-populistische partij in Vlaanderen en wijst naar de Nederlandse SP als partij die hier een voorbeeld van zou kunnen zijn. Maar ik betwijfel of Agnes Kant het maatschappelijk inzicht en de retorische kwaliteiten bezit om de foute kiezer terug te winnen.

Romania, BBQ 2006-7
Posedarje, Romania, 2006 © mirrormundo

Advertisements

One Response to “Goed fout is niet fout; it just smells funny”

  1. Mirrormundo Says:

    ga naar de INHOUDSOPGAVE

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: